Danışman: Prof. Cebrail ÖTGÜN
Yazar: Hakan ŞARKDEMİR

Modern sanatta mekân kavramını icat eden kişi olduğu düşünülen Stéphane Mallarmé’nin
Bir Zar Atımı ile Asla Dönmeyecek Şans başlıklı eseri, sanatta temel bir paradigma
değişikliğine yol açmıştır. Şiirdeki krize işaret ederken, fotoğrafın plâstik sanatlarda yol
açtığı krize çözüm bulan şairin, sözcükleri, imgeleri ve sesleri beyaz sayfanın boşluğunda
bir araya getiren eseri, kendinden sonra gelenleri derinden etkilemiştir. Varisler ve mirası
reddedenler arasında düşünce ile dil, dil ile sanat, sanat ile hayat arasındaki ilişkilere
yönelik yoğun bir ilgi uyanmıştır. Şairler, sanatçılar, düşünürler, sözel ve görsel sanatlara
dair ayrımları sorgulamaya başlamıştır. Böylece kübistlerin, fütüristlerin, dadacıların, Rus
avangartlarının öncülüğünde tekil sanatları birbirinden ayıran sınırlar giderek
bulanıklaşmıştır. Dilsel göstergeler plastikleşirken, görsel imgeler metinler gibi
algılanmıştır. Resmin iki boyutluluğu ile heykelin üç boyutluluğuna yönelik modernist
ısrara rağmen, kavramsal sanatla birlikte düşünce, eserin üretim sürecinin harcına
dönüşmüştür. Nesneler sözcükler, sözcüklerse nesneler gibi ele alınırken dil, plastik bir
hüviyet kazanmıştır. Hem dilin maddiliğini ortaya koymaya çalışan hem de müzikselliği
gözeten somutçular da kendilerine özgü yaklaşımlar geliştirmiştir. Çağdaş sanat pratikleri
arasında ise bir uçta şiirler, heykellere, enstalasyonlara, performanslara dönüşürken,
diğer uçta sanat nesnesi düşünceyle eşitlenmiştir. Bu değişim yukarıda andığımız
hareketlerle ve anlayışlarla kayıtlı değildir. Dil ile sanat arasındaki ilişkilerin kaya
resimlerinden dijital kodlara dek çok geniş bir yelpazede incelenmesi gerekir. Bu tez
çalışması, görsel ve sözel yapılar arasındaki etkileşime, dilsel unsurların maddiliğini açığa
çıkaran dil temelli sanat eserlerine odaklanır. Tezin kapsamı, dilsel göstergenin (metnin,
yazının, tipografinin, harfin ya da okunaksız olanın) plastikleştiği sanat üretimiyle sınırlıdır.
Tezin köken bulduğu temel varsayım, sözcüklere ve nesnelere aynı şekilde
yaklaşabileceğimizdir.

Anahtar sözcükler: Dilin maddiliği, dil temelli sanat, metin temelli sanat, ikonoloji,
ideogram, hiyeroglif, tipografi, sanat, resim, şiir