Danışman: Doç. Dr. Gülçin Cankız ELİBOL
Yazar: İsmail BEZCİ

Artan rekabet ortamında, fikri bir çabanın ürünü olarak ortaya çıkan fikir ve sanat
mahsullerinin hukuki açıdan koruma altına alınması bir zorunluluk haline gelmiştir.
Türkiye’de bu koruma, mevcut sistemde Fikri Mülkiyet Hakları çatısı altında “5846
sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu” (FSEK) ve “6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu”
(SMK) ile sağlanmaktadır. İç mimarlık mesleğinin bir çıktısı olan iç mekan
tasarımları da konu bağlamındaki insanın fikri çabasının bir ürünüdür. Bu çalışma,
iç mekan tasarımı faaliyeti sonucunda ortaya konulan iç mekan tasarımlarının,
Türkiye’de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında “eser” ve 6769
sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında “tasarım” olarak ne şekilde korunduğu;
mevcut sistemde sağlanan korumanın yeterliliği, teori ve pratikte karşılaşılan
sorunlar, bu sorunların kaynakları ve çözüm önerilerine yönelik bir değerlendirmeye
odaklanmaktadır. Bu kapsamda, iç mekan tasarımlarına yönelik tescil başvuru
süreçlerinde yer alan Patent veya Marka Vekilleri, hukuki süreçlerde görev alan
bilirkişiler, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri’nde görev yapan veya yapmış
olan hakimler, TÜRKPATENT Tasarım Dairesi ile Telif Hakları Genel Müdürlüğü
uzmanları ile görüşmeler yapılmıştır. Araştırma, 32 katılımcı ile nitel araştırma olarak
gerçekleştirilmiş; yarı yapılandırılmış sorular üzerinden yapılan yüz yüze görüşmeler
ile veri toplanmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi prosedürlerine uygun şekilde
incelenmiş ve bulgulara ulaşılmıştır. Bulgular, mevcut sistemin iç mekan
tasarımlarına yönelik bir koruma sağladığını, ancak kimi sorunların da var olduğunu
ve bu sorunlara yönelik önerileri içermektedir. Çalışma kapsamındaki en önemli
bulgu; iç mekan tasarımının ne olduğu ve çıktılarının neler olduğuna ilişkin bilgi
eksikliği ve bu sebep ile FSEK ve SMK kapsamında yanlış yorumlamaların
olduğudur. Çalışma, ulaşılan bulgular ve ilgili literatür ekseninde, Türkiye’de iç
mekan tasarımlarının fikri mülkiyet hakları kapsamında “eser” veya “tasarım” olarak
korunmasına yönelik değerlendirmeler ve öneriler içermektedir.

Anahtar sözcükler: İç mimarlık, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, 6769
sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, İç mekan tasarımı, Tasarım koruması, Eser koruması.