Danışman: Doç. Dr., Ayşen ÖZKAN
Yazar: Kübra AKSOY ÖZLER

Tasarımın karakterini belirleyen en önemli unsurlardan biri malzemedir. Kullanıcı bir mekânın ya da donatının özelliklerini tanımlarken malzemelerden yararlanmaktadır. Malzeme algısı, kullanıcının duyu organları ile kısa ya da uzun süreli deneyimleri sonucunda gerçekleşmektedir. Algısal süreçteki algı düzeyi, deneyime dâhil olan duyulara bağlıdır. Çoklu duyu deneyimi malzemenin algı düzeyi üzerinde önemli etkilere sahipken; kullanıcının malzeme tercihlerini de belirlemektedir.

Bu tez çalışmasının amacı, iç mekanda kullanılan yüzey malzemelerinin duyu sayısındaki artışa ve deneyime dâhil olan duyu türüne bağlı algı ve tercih düzeyini değerlendirmektir. Malzemenin deneyime dâhil olan duyu sayısı ve duyu türüne bağlı algı ve tercih düzeyini ölçmek için rastlantısal olmayan, amaçlı, ölçüt örneklem yöntemi kullanılmıştır. Ölçüt, deney katılımcılarının iç mimarlık öğrencisi olmasıdır. Çalışmaya gönüllü olarak 135 kişi katılmıştır. Masif meşe ve cam masa yüzey malzemeleri üzerinde görme, dokunma ve işitme duyuları çalışma kapsamına dâhil edilerek deneyim gerçekleştirilmiştir. Malzeme deneyimi tekil, ikili ve çoklu duyu olmak üzere üç aşamadan oluşmaktadır. Her aşama sonrasında deneklere algı ve tercih düzeylerini ölçen aynı kapalı uçlu sorular yöneltilerek, tekrarlı ölçüm ile malzemeleri değerlendirmeleri istenmiştir.

Çalışma sonucunda malzemenin deneyimlenen duyu sayısındaki artışa bağlı algı düzeyinin arttığı görülmüştür. Tekil duyu deneyiminde malzeme türüne bağlı algı ve tercih düzeyinde farklılık görülmezken; ikili ve çoklu duyu deneyiminde malzeme türünün algı ve tercih düzeyi üzerinde anlamlı farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Duyu türüne bağlı malzemenin algı düzeyi çoktan aza görme, işitme, dokunma duyuları olarak sıralanmaktadır. Çoklu duyusal deneyimde cinsiyete bağlı anlamlı farklılıklar görülmektedir. Bu tez çalışması, mekanların duyular ile algılanmakta olduğu temelinde oluşmuş olup, elde edilen bulgular ışığında mekanları duyular yardımı ile anlamlandırmamızı sağlayan malzeme kullanımı ve seçiminin önemli olduğu vurgulanmaktadır. Bu anlamda, mekana ilişkin kişi memnuniyeti ve konforunun olumlu yönde olabilmesi amacıyla bir mekanın tasarımında malzeme seçiminin oldukça önemli olduğu belirtilmelidir. Özellikle tasarımcıların malzeme seçiminde kullanıcı odaklı yaklaşması ve bu çalışma bulgularının da gösterdiği doğrultuda potansiyel mekan kullanıcılarının tekil duyu deneyimi yerine çoklu duyu deneyimlerini destekleyecek malzeme seçimlerine odaklanmalarının mekan tasarımında daha sağlıklı ve doğru kararlar verilmesini sağlayacağı önerilmektedir.

Anahtar sözcükler: Malzeme ve tasarım, malzeme algısı, algı düzeyi, duyu, çoklu duyusal deneyim.