Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Şinasi TEK
Yazar: Esra ÖZTAY GÜRARAS

Bu araştırma, sözlü ve yazılı kültürel nesnelerin bellek ve nesne bağlamında arşivsel olarak heykel sanatına yansımalarını araştırmayı amaçlamaktadır. Geçmişten günümüze yazılı ve sözlü kültürün korunması, toplumsal belleğin sürekliliği açısından kritik bir öneme sahiptir. Özellikle, yazılı kültür nesnelerinin kitap, parşömen, papirüs, kil tablet, mektup gibi belge ve metinlerin geçmişten günümüze gerek insan eli gerekse doğal afetler nedeniyle olsun tahrip ve yok edilmesi aynı zamanda bilginin depo edildiği kütüphanelerin yakılıp yıkılması sadece bir bilgi kaybı değil, aynı zamanda bir kültürün, bir medeniyetin yok olması anlamına gelmektedir. Bununla birlikte, sözlü kültür de benzer bir tehdit altındadır. Sözlü anlatılar, mitler ve efsaneler kuşaktan kuşağa aktarılarak kolektif belleği oluşturur. Ancak zaman içinde bu gelenekler de unutulmakta ve belleğin yok edilmesiyle birlikte sözlü kültür de hafızalardan silinmektedir.
Kültürel miras, toplumların kimliğini, geçmişini ve değerlerini yansıtan önemli bir unsurdur. Bu mirasa dair yazılı metinler ve belgeler, geçmişten günümüze taşınan değerli bilgileri barındırmaktadır. Ancak bu tür belgelerin ve metinlerin korunması, düzenlenmesi ve erişilebilir kılınması da büyük bir önem taşımaktadır.
Bu sanat çalışması aynı zamanda, bir kısım sosyal ve fiziksel antropoloji alanının da dahil olduğu araştırma konusu kapsamında benzer alanı çalışan ve farklı teorik yaklaşımları ile tarihsel ve kültürel belleğin korunmasını ele alan sanatçıların eserlerinden örneklerde sunarak çalışmanın kapsamı genişletilmiştir. Yazılı kültürün yok edilmesinin toplumsal ve kültürel etkileri, heykel sanatındaki biçimsel ve içeriksel dönüşümlerle ilişkilendirilmiştir. Yazılı ve sözlü kültürün kaybolması, toplumsal belleğin silinmesine yol açarken, kaybolan unsurların yeniden üretilmesi,
ii
geçmişe dair bellek ve kültürün korunmasına yönelik bir sanat pratiği olarak ele alınmıştır.
Bu araştırma, kültürel nesnelerin sanat aracılığıyla yeniden inşası ve günümüz çağdaş sanatına nasıl entegre edildiği üzerine bir inceleme sunmaktadır. Araştırmanın uygulama kısmında kaybolan, yok edilmiş, yakılmış ya da tahrip olmuş kültürel nesnelerin izlerini yeni varyasyonlarla sunulamayanın imasına yeni bir bakış açısı ile var etme sürecine odaklanılmış, geçmişten gelen kültürel mirası koruma ve dönüştürme çabaları yansıtılmaya çalışılmıştır. Çalışmada, genel anlamda kaybolmuş yazılı nesnelerin formlarını ve anlamlarını yeniden inşa ederek, hem geçmişin kaybolan bilgilerine saygı duruşunda bulunmak hem de bu bilgilerin modern sanatla ilişkileri kurularak çağdaş sanat bağlamında nasıl bir anlam kazandığını malzeme ile keşfetmek amaçlanmıştır.

Anahtar sözcükler: Sözlü ve yazılı kültür, bellek, enstalasyon, arşivsel alan, çağdaş sanat, nesne.