Danışman: Doç. Seval ŞENER
Yazar: Sena SOYKÖK
Bu çalışma, bireyin modern yaşam pratikleri içinde mekâna ve zamana yabancılaşmasını, bu yabancılaşmanın sanat alanındaki yansımalarıyla birlikte ele alır. Modernlik sonrası dünyada, hızla dönüşen toplumsal ve mekânsal yapılar, bireyin yaşadığı çevreyle olan ilişkisini dönüştürmüş; mekân, deneyimlenen bir unsur olmaktan çıkarak geçilen, tüketilen, anonimleşmiş bir arayüze dönüşmüştür. Bu dönüşüm, bireyin mekânla kurduğu bağın zayıflamasına ve zaman algısının yüzeyselleşmesine neden olmuş; birey, yaşadığı yerle ve anla ilişkisini kaybetmeye başlamıştır.
Çalışma kapsamında, sanat tarihinde bu yabancılaşmayı görünür kılan yaklaşımlar ve sanatçılar üzerinden bir inceleme yapılmış; mekanla kuvvetli şekilde ilişkilenen ve mekâna özgü sanat anlayışıyla şekillenen yerleştirmeler, bireyin mekânla yeniden ilişki kurma çabası bağlamında değerlendirilmiştir. Sanatçıların üretimlerinde fiziksel çevre yalnızca bir zemin değil; düşünsel, tarihsel ve duygusal katmanlarıyla bir karşılaşma alanı olarak ele alınmıştır.
Bu bağlamda geliştirilen sanat eserlerinin, izleyiciyi pasif bir gözlemciden çıkararak bedensel ve zihinsel bir katılımcı haline getirmesi önemli bir dönüştürücü etki yaratmaktadır. Tez kapsamında incelenen güncel sanat pratiklerinde olduğu gibi, sanatın deneyimsel gücüne vurgu yapılmakta; mekân, yalnızca bir sergileme alanı değil, doğrudan sanatın kendisine dönüşen bir unsur olarak ele alınmaktadır.
Bu kuramsal arka planla birlikte, üretilen işlerde mekâna yapılan müdahalelerle izleyicinin mekan içinde kendini konumlandırması ve bulunduğu yeri fark etmesi hedeflenmiştir. Çalışmalarda, görünmeyeni görülür, farkedilmeyeni farkedilir kılmak, mekan yüzeyinin alışılmış kullanımını tersine çevirmek ve bireyi mekânsal gündelik rutinden kopararak düşünsel bir yüzleşmeye davet etmek amaçlanmıştır. Böylece sanat, mekânı dönüştüren bir araç değil, onunla birlikte dönüşen bir deneyim alanı olarak ele alınmıştır.
Anahtar sözcükler: Yabancılaşma, mekan, zaman, deneyim, mekana özgü sanat